MEER UIT DIT NUMMER

Foto door Floris Van Bergem

HOE DE GESCHIEDENIS GESCHREVEN ZOU MOETEN WORDEN

Volgens Maarten van Rossem

INTERVIEW DOOR NIELS VAN NIMWEGEN

“Vibe Magazine zegt u? Met een B? ...Oh een C... Vice dus? Aha... zonde... nou dat moesten we dan maar doen, hè? Schikt volgende week?”

Karakteristieker kan het bijna niet. Na enkele vergeefse mailtjes (“Nee, dat adres gebruik ik niet meer, u wilt niet weten wat voor een absurditeiten ik van de Jonge Fortuynisten en de Nederlandse Klokkenluiderspartij ontvang.”) volstaat een enkel telefoontje om een interviewafspraak met Maarten van Rossem vast te leggen. Hoeveel hij er precies heeft gegeven, weet de peetvader van de Nederlandse deskundologen niet meer precies. In zijn typerende stijl—korzelig en dwars, gekleed in stemmig zwart, maar met een ironische twinkeling in de ogen—becommentarieert hij nu al een jaar of dertig crisissen op polder—en op wereldniveau. Zijn vermogen tot relativeren leverde hem al eens de titel Historicus van het Jaar op, al raakten de Hilversumse redacties bij vlagen bevangen door een ware Van Rossem-moeheid. Dit jaar verkeert het bebaarde orakel van Utrecht echter weer in een supervorm en zal hij zich, ondanks zijn naderend pensioen (“zinloze beslissing van hogerhand”) met ouderwets elan op het Amerikaanse verkiezingscircus storten.

Vice: U heeft zich in het verleden wel eens zorgen gemaakt over het lot van de ouder wordende historicus. Zijn zucht naar het Grote Gelijk belemmert hem het zicht op de daadwerkelijk beleefde geschiedenis. U nadert inmiddels de magische leeftijd van 65. Had u gelijk?

MVR: Ik kijk daar niet anders tegenaan dan een aantal jaren geleden. Als je een historische tekst openslaat dan gaat die vaak over iets als kabinetsformaties, het einde van de Koude Oorlog, de opkomst van het fascisme, de klassieke thema’s dus. Als je nu kijkt naar wat iemand zich daadwerkelijk herinnert—het leven dat je leefde—dan komen die twee belevenissen niet met elkaar overeen. Ik heb dat altijd heel zonderling gevonden.

Wat mij betreft, zou ik graag zien dat historici wat meer aandacht hebben voor het schijnbaar irrelevante, het alledaagse. Zo werden begin jaren vijftig bij vrijwel alle kinderen de amandelen geknipt. Inmiddels is men tot totaal andere inzichten gekomen, maar dat werd toen als heel gezond gezien. Ik kan mij dat nog als de dag van gisteren herinneren, al was het alleen al omdat ik toen van mijn moeder als troost een koekoeksklok kreeg. Waar zie je vandaag de dag nou nog een koekoeksklok? Heeft u recentelijk nog een koekoeksklok gezien?

Spijtig genoeg niet.

Dat bedoel ik maar. Het verdwijnen van de koekoeksklok. Ik ben altijd nog van plan geweest daar iets over te schrijven.

Een pleidooi voor de kleine geschiedenis?

Dat denk ik wel. Ik geef wel eens het voorbeeld van insectenplagen. Mijn vader was entomoloog, en als kleine jongen werd ik vroeger het aardappelveld ingestuurd om Coloradokevers van de aardappelplanten af te halen. Dat was hartstikke belangrijk, werd ons verteld, want die beesten dreigden ons volksvoedsel nummer één op te eten. Slaat u nu maar eens een boekje open over Nederland na 1945 en er is geen Coloradokever te bekennen. Dat geldt ook voor de tapijtkever, die zich zo eind jaren vijftig voor het eerst manifesteert. Hoe kom dat? De welvaart stijgt, dus komt er een kever die het op gaat eten. Dat vind ik toch wel aardig. Ik bepleit niet dat we onze geschiedenis beperken tot het knippen van amandelen en de historie van Nederlandse petroleumstelletjes, maar ik vind dat je het alledaagse leven van de mensen mee moet nemen in de geschiedschrijving.

Met dat in het achterhoofd: Is het na ruim een halve eeuw beleven en doorleven nog mogelijk om één moment te selecteren dat u het meest interesseert?

Nou, dat valt om de drommel niet mee. Dit is een beetje zo’n vraag: “Wat zou je het liefst meenemen naar een onbewoond eiland?” Boeken bijvoorbeeld. Je hebt mensen die hun complete collectie Shakespeare meenemen. Ik persoonlijk zou toch voor een laptop gaan en dan maar hopen dat er een verbinding met het vasteland mogelijk is. Kortom, dit zijn van die vragen waar geen zinnig antwoord op mogelijk is.

Laten we dan bij de kleine geschiedenis blijven. Een klein moment met grote gevolgen.

Als we dan toch iets moeten zeggen, laten we dan het startschot nemen van de drie Wereldoorlogen. Een zonnige zondag in Sarajevo, 28 juni 1914. De dag waarop Gavrilo Princip door een wonderbaarlijke samenloop van omstandigheden aartshertog Franz Ferdinand en zijn vrouw dood heeft kunnen schieten. Zullen we die anders nemen voor de aardigheid? Kunt u daar iets mee? U kan daar bijvoorbeeld ook nog een leuk plaatje bij zetten, ter illustratie.

Tof voorbeeld. Is die aanslag niet in eerste instantie mislukt?

Juist. Een handlanger van Princip stond met een bom opgesteld langs de geplande route van de parade. Overigens heeft deze meneer eerst nog aan een agent gevraagd in welke auto de Oostenrijkse troonsopvolger zich bevond en keurig netjes uitleg gekregen. In ieder geval is die bom van de motorkap afgestuiterd en onder de tweede auto terecht gekomen. Daar zijn toen enkele adjudanten van Franz Ferdinand zwaargewond bij geraakt, en dat heeft hem toen enkele uren later doen besluiten langs diezelfde route naar het ziekenhuis te rijden om zijn mannen te bezoeken. Princip stond nog steeds langs de kant en heeft van een korte stop gebruik gemaakt om de aartshertog en zijn vrouw dood te schieten.

Wonderlijk hoe een één verkeerde beslissing de wereldgeschiedenis kan beïnvloeden?

De start van de Eerste Wereldoorlog in feite. Er zijn natuurlijk altijd mensen die beweren dat ook zonder die moord de grootmachten met elkaar in oorlog waren geraakt. Dat zullen we nooit weten. Feit is dat die uitzonderlijke dag aan het begin staat van een serie omwentelingen die vandaag de dag nog hun invloed hebben op onze huidige internationale verhoudingen. Zonder de Eerste Wereldoorlog geen Tweede Wereldoorlog en zonder Tweede Wereldoorlog geen Koude Oorlog. Die laatste is de voedingsbodem voor de Europese Unie zoals we die nu kennen, terwijl de Volkenbond zoals die werd opgericht aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, de blauwdruk vormt voor wat we nu als de VN kennen. De wereld zoals wij die beleven is dus in hoge mate bepaalt door die ene dag in 1914.

Is dat beeld nog aan verandering onderhevig?

Het is niet zo dat ik de Vice lezer zou aanraden Chinees te gaan leren. Dat is toch een vrij lastig gebeuren. Ik geloof dat het alfabet alleen al 4000 karakters bevat die je uit je kop moet kennen, en dan heb ik het nog niet eens over de nuances van een klemtoontaal. Maar de industriële spurt die landen als China en India bijvoorbeeld maken, is van wezenlijk belang voor de internationale machtsverhoudingen in de toekomst en hoe we de geschiedenis zullen beleven.

Ik geloof in die zin ook zonder meer dat we de Grote Wereldoorlogen uiteindelijk zullen vergeten. En dat heeft zonder meer gevolgen voor ons wereldbeeld. Wat dacht u bijvoorbeeld van 1813, toen we bevrijd zijn van de Franse bezetting en Willem I aanmeerde in Scheveningen? Dat hebben ze in 1913 willen herdenken, maar dat interesseerde niemand een reet. Noemt u maar eens een beroemde 14e eeuwse Nederlander. U heeft geen flauw benul. Dat zal ook met de Tweede Wereldoorlog gebeuren. Het Grote Vergeten is onvermijdelijk.

Laat een reactie achter